آشنایی با سینوباکترها و نظریه تولید اکسیژن توسط این باکتری ها

آشنایی با سینوباکترها و نظریه تولید اکسیژن توسط این باکتری ها، سیانوباکترها یا سیانوفیت‌ها که از آن‌ها با عنوان‌هایی چون جلبک‌های سبزآبی و باکتری‌های سبزآبی نیز یاد می‌شود، در گذشته یک گروه از باکتری‌های خودکفا قلمداد می‌شدند چرا که همان‌طور که پیش‌تر هم گفته شد، می‌توانند انرژی خود را از طریق فتوسنتز تامین کنند. نام‌گذاری آن‌ها بارها و بارها در تاریخ زیست‌شناسی تغییر کرد، چنانکه امروز عده‌ای از زیست‌شناسان باور دارند، بکارگیری نام جلبک برای آن‌ها یکی از اشتباهات تاریخ علم زیست‌شناسی بوده است.

این محققان به پروکاریوتی بودن، سیانوباکترها استناد کرده و می‌گویند: «موجودات پروکاریوت هسته‌ی واقعی و غشای هسته ندارند. در حالی‌که جلبک‌ها در اصل یوکاریوت هستند، یعنی هم هسته‌ی سلولی حقیقی و هم غشاء سلولی دارند.» در هر صورت موضوع جای‌گیری سیانوباکترها در درخت حیات (Tree of Life) هنوز یک چالش‌ در ظاهر حل‌نشدنی است. اما در یک نکته جای شک نیست، آن‌هم اینکه سیانوباکترها فتوسنتز میکنند و اکسیژن تولیدی آن‌ها یکی از محصولات ثانویه حاصل از این فرآیند شیمیایی است. اما سوال این‌جاست که آیا این محصول ثانویه به راستی تاریخ کره‌ی زمین را تغییر داده است؟ پاسخ این پرسش مثبت است.

جای تردید نیست که سیانوباکترها تقریباً ۲/۹ میلیارد سال پیش بوجد آمدند. شواهدی در دست است که نشان می‌دهد، در آنزمان ترکیبی ایزوله به نام اکسیژن اوآسس (Oxygen oases) وجود داشته است. آن‌طور که دانشمندان دانشگاه ایالتی آریزونا (Arizona State University) می‌گویند، ۲/۵ میلیارد سال پیش در جو زمین تقریباً هیچ اکسیژنی وجود نداشت و لذا بدیهی است که حیات در محیط فاقد اکسیژن، خیلی با حیاتی که امروزه می‌شناسیم متفاوت بوده است. حضور اکسیژن در جو زمین در اصل حاصل فعالیت میکروب‌هایی باستانی موسوم به اکسیژن اوآسیس بوده که از میلیاردها سال پیش در اقیانوس‌ها زیست می‌کردند. این میکروب‌های باستانی همان اجداد سیانوباکترهای امروزی هستند.

دکتر «برایان کندال» (Brian Kendall) یکی از پژوهشگران «مدرسه‌ی تحقیقاتی اکتشافی زمین و فضای ایالت آریزونا» (ASU’s School of Earth and Space Exploration) در این‌باره به بخش خبری (Daily Galaxy) گفت: «تحقیقات ما نشان می‌دهد که اکسیژن متراکم، ابتدا در سطح اقیانوس‌ها و نزدیکی قاره‌ها شکل گرفته چرا که این نواحی در اصل جایی هستند که منابع عمده‌ی غذایی را می‌توان در آن‌ها سراغ گرفت. ضمناً شواهدی در دست است که ثابت می‌کند، تولید اکسیژن در برخی نواحی اقیانوسی عملاً با شدت و حدت فوق‌العاده‌ای در جریان بوده است و این زمان حداقل ۱۰۰ میلیون سال قبل‌تر از زمانی است که اکسیژن در جو زمین دیده شود.» برخی از محققان می‌گویند که تاریخچه‌ی حضور سیانوباکترها در زمین را می‌توان تا ۳/۵ سال قبل هم عقب برد، اما سخت است که بتوان این نظریه را ثابت کرد چرا که شواهد و مستندات مربوط به فسیل‌ها در این مورد کمی درهم و برهم است.